Św. Dominik Guzman urodził się w zamożnej szlacheckiej rodzinie w Kastylii. Swoją drogę duchowną rozpoczął ok. 1196 r. w Osmie jako kanonik, gdzie również poznał zasady reguły św. Augustyna. Kaznodziejstwo uważał za środek zwalczania doktryn heretyckich. Praktykował je na południu Francji, żyjąc wędrownie w ubóstwie.
W 1207 r. założył klasztor żeński w Prouille dla kobiet nawróconych z herezji. Założony przez niego zakon braci kaznodziejów (dominikanów) zatwierdził papież Honoriusz III 22 grudnia 1216 r. W przeciwieństwie do starszych zakonów, szukających miejsc z dala od skupisk ludzkich dogodnych dla kontemplacji, dominikanie zakładali klasztory w dużych miastach, by aktywnie praktykować kaznodziejstwo.
Już w 1220 r. św. Dominika osobiście miał spotkać biskup krakowski Iwo Odrowąż w trakcie jednej ze swych zagranicznych podróży. Wówczas zrodzić miał się plan założenia klasztoru Zakonu Kaznodziejskiego w Krakowie. Trzej towarzysze biskupa: św. Jacek, bł. Czesław i Herman odbyli roczny nowicjat w Rzymie, po czym wyruszyli wraz z nim w drogę powrotną do Krakowa. Herman zatrzymał się po drodze w nowo powstałym klasztorze Freisach w Niemczech, Jacek i Czesław wzmocnili natomiast fundację krakowską. W 1222 r. kościół pw. Trójcy Świętej, który spełniał do tej pory rolę świątyni parafialnej, został przyznany dominikanom (parafia przeniesiona została do Kościoła Panny Maryi). Natychmiast zabrali się oni do jego przebudowy, a 12 marca 1223 r. doszło do ponownej konsekracji kościoła. Budowę klasztoru ukończono przed 1225 r. Zanim do tego doszło dominikanie byli goszczeni przez Odrowąża w dworze biskupim. Dokument fundacyjny wystawiony został dopiero 28 września 1227 r. Było to jednak potwierdzenie stosunków istniejących już od dłuższego czasu, których potwierdzenia na piśmie dominikanie początkowo nie uznawali za niezbędne.
W epoce średniowiecza nie istniał w Krakowie klasztor klauzurowych dominikanek (założony dopiero w 1621 r.). Funkcjonowały natomiast przynajmniej dwa domy dominikańskich tercjarek, ulokowane naprzeciwko klasztoru męskiego. Jeden z nich, zwany mniejszym, miał według tradycji istnieć już od ok. 1230 r., założony przez babkę św. Jacka, Iwonię Odrowążową. Drugi dom, zwany większym, istniał być może już od połowy XIV w.
24 listopada 2022 r. otwarte zostało Muzeum Dominikanów, którego wystawa stała mieści się w niedostępnych wcześniej pomieszczeniach klasztornych, a wejście prowadzi poprzez krużganki oraz sień gotycką.
.
.
.
St. Dominic Guzman was born into a wealthy noble family in Castile. He began his religious career around 1196 in Osma as a canon, where he also became acquainted with the Rule of St. Augustine. He regarded preaching—which he practiced in the south of France while living a nomadic life in poverty—as a means of combating heretical doctrines. In 1207, he founded a convent in Prouille for women who had converted from heresy. The Order of Preachers (Dominicans), which he founded, was approved by Pope Honorius III on December 22, 1216. Unlike older religious orders that sought out secluded areas conducive to contemplation, the Dominicans established monasteries in large cities to actively engage in preaching.
As early as 1220, St. Dominic is said to have personally met Iwo Odrowąż, the Bishop of Kraków, during one of his trips abroad. It was then that the plan to establish a monastery of the Order of Preachers in Kraków was conceived. The bishop’s three companions—St. Hyacinth, Blessed Czesław, and Herman—completed a one-year novitiate in Rome, after which they set out with him on the return journey to Kraków. Herman stopped at the newly established Freisach monastery in Germany along the way, while Hyacinth and Czesław helped to strengthen the new foundation in Kraków. In 1222, the Church of the Holy Trinity, which had previously served as the parish church, was granted to the Dominicans (the parish was transferred to the Church of the Virgin Mary). They immediately set about rebuilding it, and on March 12, 1223, the church was reconsecrated. Construction of the monastery was
completed before 1225; prior to that, the Dominicans had been housed at the bishop’s residence. The founding charter was not issued until September 28, 1227. However, it merely confirmed status that had existed for quite some time. Initially, the Dominicans did not consider it necessary to put it in writing.
During the Middle Ages, there was no cloistered Dominican convent in Kraków (it was not founded until 1621). However, there were at least two houses of the Dominican Third Order, located across from the men’s monastery. According to tradition, one of them—known as the “smaller” one—is said to have existed since around 1230, founded by St. Hyacinth’s grandmother, Iwonia Odrowąż. The second, so-called larger house may have existed as early as the mid-14th century.
The Dominican Museum opened on November 24, 2022. Its permanent exhibition is housed in rooms of the monastery that were previously inaccessible. Visitors enter through the cloisters and a Gothic vestibule.
Literatura:
Komorowski W., Klasztory dominikanek przy ulicy Stolarskiej. Historia i architektura, w:
Sztuka w kręgu krakowskich dominikanów, red. A. Markiewicz, M. Szyma, M. Walczak,
Kraków 2013, s. 199-210.
Kozłowska Z., Założenie klasztoru oo. dominikanów w Krakowie, „Rocznik Krakowski”, 20, 1926, s. 1-19.
Ożóg K., Klasztorna geografia średniowiecznego Krakowa, [w]: Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Wrocław-Opole 2000, s. 222-223.
Rajman J., Kraków. Zespół osadniczy, proces lokacji, mieszczanie do roku 1333, Kraków 2004, s. 162-163.
Wyrozumski J., Dzieje Krakowa t.1: Kraków do schyłku wieków średnich, Kraków 1992, s. 120-122.
Autor tekstu: Krystian Węgrzyniak, przewodnik w Muzeum Opactwa Benedyktynów w Tyńcu.